Tính quỹ khẩn cấp

Công thức cốt lõi rất đơn giản: Quỹ khẩn cấp = Chi tiêu thiết yếu hàng tháng × Số tháng dự phòng. Điểm nhiều người làm sai là lấy thu nhập thay cho chi tiêu, dẫn đến mục tiêu bị thổi phồng và bỏ cuộc giữa chừng.

Chi tiêu thiết yếu chỉ gồm những khoản bắt buộc phải trả kể cả khi bạn không đi làm: tiền thuê nhà, điện nước, ăn uống cơ bản, đi lại, học phí con, bảo hiểm, và khoản trả nợ tối thiểu. Không tính du lịch, cà phê, mua sắm, giải trí — khi thất nghiệp bạn sẽ cắt các khoản này đầu tiên.

Ví dụ một nhân viên văn phòng ở Hà Nội: thuê nhà 5 triệu, ăn uống 4 triệu, điện nước internet 1 triệu, xăng xe 800 nghìn, bảo hiểm 700 nghìn, tổng chi tiêu thiết yếu là 11,5 triệu/tháng. Với công việc ổn định, mục tiêu 3 tháng tương đương 34,5 triệu; mức an toàn 6 tháng là 69 triệu.

Số tháng phù hợp phụ thuộc vào mức độ ổn định thu nhập và số người phụ thuộc vào bạn. Thu nhập càng bấp bênh, thời gian tìm việc mới càng lâu thì quỹ càng phải dày.

Nếu chưa có đồng nào, đừng nhắm ngay mốc 6 tháng. Hãy chia nhỏ: mốc đầu tiên là 10 triệu để xử lý sự cố vặt, kế đến là 1 tháng chi tiêu, rồi 3 tháng, cuối cùng mới tới 6 tháng. Mỗi mốc đạt được là một lần giảm rủi ro thật sự.

Bảng dưới giả định tỷ lệ tiết kiệm 20% thu nhập — mức hợp lý với đa số người đi làm — để ước lượng thời gian tích lũy đủ quỹ 6 tháng.

Nhận xét quan trọng: thời gian tích lũy gần như giống nhau ở mọi mức thu nhập, vì chi tiêu thường tăng theo thu nhập. Muốn rút ngắn, cách hiệu quả nhất là nâng tỷ lệ tiết kiệm chứ không phải chờ tăng lương. Nâng từ 20% lên 30% giúp giảm thời gian xuống còn khoảng hai phần ba.

Quỹ khẩn cấp ưu tiên an toàn và rút được ngay, lợi nhuận chỉ là thứ yếu. Tiêu chí: rút trong vòng 24 giờ, không mất vốn gốc, không phụ thuộc biến động thị trường.

Chiến lược thực tế: chia quỹ thành hai lớp. Lớp 1 khoảng 1 tháng chi tiêu để ở tài khoản thanh toán hoặc tiết kiệm không kỳ hạn, rút bất cứ lúc nào. Lớp 2 là phần còn lại, chia thành nhiều sổ tiết kiệm kỳ hạn ngắn đáo hạn lệch nhau, để khi cần chỉ phải tất toán một sổ nhỏ thay vì mất lãi toàn bộ.

Tính quỹ trên thu nhập thay vì chi tiêu. Mục tiêu bị đội lên gấp đôi, cảm giác không bao giờ đạt được nên bỏ cuộc.

Để quỹ chung với tài khoản chi tiêu hàng ngày. Tiền nhìn thấy là tiền sẽ tiêu. Hãy mở một tài khoản hoặc sổ tiết kiệm riêng, đặt tên rõ ràng và không gắn thẻ ATM.

Đem quỹ đi đầu tư để “tiền đẻ ra tiền”. Rủi ro lớn nhất là sự cố và thị trường xấu xảy ra cùng lúc — đúng lúc cần tiền thì danh mục đang lỗ 20%.

Dùng quỹ cho việc không khẩn cấp. Giảm giá điện thoại, cưới hỏi bạn bè, du lịch đều là khoản dự đoán trước được, cần quỹ mục tiêu riêng.

Xây xong rồi quên cập nhật. Chi tiêu tăng theo lạm phát và thay đổi hoàn cảnh. Nên rà lại mức quỹ mỗi năm một lần hoặc khi có biến động lớn như sinh con, chuyển nhà, đổi việc.