Dư nợ giảm dần là gì?

Lãi suất tháng = Lãi suất năm ÷ 12

Tiền lãi tháng n = Dư nợ còn lại × Lãi suất tháng

Tiền gốc mỗi tháng = Số tiền vay ÷ Số tháng vay (nếu trả gốc đều)

Khoản trả tháng = Tiền gốc + Tiền lãi. Vì dư nợ giảm dần nên tiền lãi (và tổng khoản trả) giảm dần.

Trong cùng phương pháp dư nợ giảm dần, ngân hàng thường cho hai lựa chọn: trả gốc đều (mỗi tháng trả cùng một khoản gốc, khoản trả tổng giảm dần) hoặc trả đều hàng tháng (PMT — khoản trả tổng bằng nhau mỗi tháng, tỷ trọng gốc/lãi thay đổi dần). Ví dụ minh họa với cùng khoản vay 100 triệu, 12 tháng, lãi 10%/năm:

Trả gốc đều có tổng lãi thấp hơn một chút (5.416.667đ so với 5.499.065đ, chênh khoảng 82.398đ trong ví dụ này) vì gốc giảm nhanh hơn ngay từ đầu, nhưng khoản trả tháng đầu cao hơn đáng kể. Trả đều (PMT) phổ biến hơn ở vay mua nhà, mua xe vì khoản trả cố định giúp người vay dễ lập kế hoạch chi tiêu hàng tháng.

Để thấy rõ tác động của số tiền vay, kỳ hạn và lãi suất, dưới đây là hai ví dụ khác tính theo phương pháp trả đều (PMT) — cách phổ biến nhất tại các ngân hàng Việt Nam hiện nay:

Điểm khác biệt cốt lõi: dư nợ giảm dần chỉ tính lãi trên phần gốc bạn còn thực sự nợ tại từng thời điểm, trong khi lãi suất phẳng tính lãi trên toàn bộ gốc ban đầu suốt kỳ vay, kể cả phần bạn đã trả.

Với cùng khoản vay 100 triệu, 36 tháng: nếu lãi suất phẳng công bố 0,8%/tháng, tổng lãi phải trả là 28.800.000đ. Để đạt cùng tổng lãi này bằng phương pháp dư nợ giảm dần, lãi suất năm chỉ cần khoảng 17,25%/năm — cho thấy lãi phẳng 0,8%/tháng (tương đương 9,6%/năm nếu nhân đơn giản) trên thực tế đắt gần gấp đôi con số quảng cáo. Xem chi tiết tại bài lãi suất phẳng là gì.

Trong đó: P là số tiền vay gốc, r là lãi suất tháng (lãi suất năm ÷ 12), n là tổng số tháng vay. Đây là công thức được hầu hết ngân hàng sử dụng để tính khoản trả cố định hàng tháng cho vay mua nhà, mua xe.

Ưu điểm của PMT là khoản trả hàng tháng không đổi, dễ lập kế hoạch chi tiêu. Nhược điểm nhỏ: tổng lãi thường cao hơn một chút so với trả gốc đều (như ví dụ chênh 82.398đ ở trên), vì những tháng đầu bạn trả ít gốc hơn, khiến dư nợ giảm chậm hơn so với cách trả gốc đều.

Không phải lúc nào biểu phí và hợp đồng cũng trình bày rõ ràng, nên người vay nên tự kiểm tra bằng vài bước đơn giản trước khi ký:

• Yêu cầu ngân hàng cung cấp bảng lịch trả nợ (amortization schedule) chi tiết từng tháng, ghi rõ dư nợ đầu kỳ, tiền gốc, tiền lãi và dư nợ cuối kỳ.
• Tự tính lại tiền lãi tháng đầu tiên bằng công thức: Dư nợ gốc × (lãi suất năm ÷ 12). Nếu con số ngân hàng đưa ra chênh lệch lớn so với kết quả này, cần hỏi rõ lý do.
• Kiểm tra xem tổng các khoản gốc trong bảng lịch trả nợ có cộng đúng bằng số tiền vay ban đầu hay không — sai lệch ở đây thường là dấu hiệu tính nhầm hoặc phí ẩn.
• Đối chiếu khoản trả hàng tháng tính bằng công thức PMT ở trên với con số ngân hàng báo, chênh lệch quá 1–2% nên được làm rõ trước khi ký hợp đồng.

Với cùng phương pháp dư nợ giảm dần, kỳ hạn vay càng dài thì khoản trả hàng tháng càng thấp nhưng tổng lãi phải trả càng cao — vì bạn giữ dư nợ gốc lâu hơn, dù mỗi tháng lãi vẫn tính trên phần còn nợ thực tế. Bảng dưới đây minh họa cho khoản vay 500 triệu, lãi 9%/năm:

Từ 5 năm lên 20 năm, khoản trả hàng tháng giảm hơn một nửa (từ 10,4 triệu xuống 4,5 triệu) nhưng tổng lãi tăng gần gấp 5 lần (từ 122,8 triệu lên 579,7 triệu). Nguyên tắc chung khi chọn kỳ hạn theo dư nợ giảm dần: ưu tiên kỳ hạn ngắn nhất mà khoản trả hàng tháng vẫn nằm trong khả năng chi trả an toàn (thường không vượt quá 40–50% thu nhập ròng), thay vì chọn kỳ hạn dài chỉ để giảm áp lực trả hàng tháng trong ngắn hạn.