Trước hết, xác định lương làm căn cứ đóng
Gross là tổng thu nhập trước khấu trừ; căn cứ đóng bảo hiểm phải xác định theo quy định và các khoản trả cụ thể. Với tiền lương do doanh nghiệp quyết định, Luật BHXH 2024 tính lương công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương. Không nên chỉ nhìn một dòng “lương cơ bản” rồi bỏ qua các phần còn lại.
Tiền thưởng, hoàn chi phí công tác hay khoản hỗ trợ cần được đối chiếu theo bản chất, điều kiện trả và hồ sơ. Tách tên trên bảng lương không tự tạo quyền miễn đóng. Ngược lại, căn cứ thấp hơn gross cũng chưa đủ để kết luận doanh nghiệp vi phạm. Hãy yêu cầu nhân sự giải thích cấu phần được đưa vào căn cứ và mức bị giới hạn bởi trần.
Tỷ lệ người lao động và công ty đóng
Bảng dưới dành cho trường hợp người lao động tham gia đủ BHXH bắt buộc, BHYT và BHTN theo tỷ lệ thông thường. Đối tượng đặc thù hoặc doanh nghiệp được chấp thuận mức đóng quỹ tai nạn lao động khác cần tính theo hồ sơ riêng.
| Khoản | Bạn đóng | Công ty đóng | Cách đọc |
|---|---|---|---|
| BHXH | 8% | 17% | Doanh nghiệp: 14% hưu trí–tử tuất và 3% ốm đau–thai sản |
| Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp | Không đóng | 0,5% | Mức thông thường; có trường hợp được áp dụng mức khác theo quy định |
| BHYT | 1,5% | 3% | Tính trên căn cứ đóng BHYT, áp dụng trần tương ứng |
| BHTN | 1% | 1% | Tính trên căn cứ đóng BHTN, áp dụng trần theo vùng |
| Tổng khi cùng căn cứ và chưa vượt trần | 10,5% | 21,5% | Phần doanh nghiệp không trừ vào lương người lao động |
Công ty đóng 17% BHXH gồm 14% vào quỹ hưu trí–tử tuất và 3% vào quỹ ốm đau–thai sản; quỹ tai nạn lao động–bệnh nghề nghiệp thông thường là 0,5% riêng. Khi cộng thêm BHYT 3% và BHTN 1%, tổng là 21,5% nếu cùng căn cứ chưa vượt trần. Không cộng thêm lần nữa khoản 3% ốm đau–thai sản vào 17%.
Hai nhóm trần áp dụng trong năm 2026
Trong ví dụ về tiền lương ở bài này, BHXH và BHYT dùng trần 20 lần mức tham chiếu/lương cơ sở: đến hết tháng 6/2026 là 46,8 triệu đồng, từ tháng 7/2026 là 50,6 triệu đồng khi mức cơ sở tăng lên 2,53 triệu. Mức trần là giới hạn căn cứ tính, không phải khoản tiền bạn phải nộp.
BHTN năm 2026 dùng trần 20 lần lương tối thiểu tháng theo vùng. Với mức vùng I là 5,31 triệu, trần là 106,2 triệu; vùng IV là 3,7 triệu, trần là 74 triệu. Vì vậy mức lương đóng BHTN có thể cao hơn mức bị giới hạn ở BHXH. Đừng nhầm trần đóng 20 lần với trần trợ cấp thất nghiệp 5 lần khi tính tiền hưởng.
Ví dụ dưới trần: gross bằng toàn bộ căn cứ
Giả sử ba căn cứ đều bằng gross, thuộc đối tượng đóng thông thường và chưa vượt trần. Cột cuối chỉ là gross sau bảo hiểm, chưa phải net sau thuế TNCN hay các khoản khấu trừ khác.
| Gross | Bạn đóng | Công ty đóng | Còn trước thuế |
|---|---|---|---|
| 10.000.000 đ | 1.050.000 đ | 2.150.000 đ | 8.950.000 đ |
| 20.000.000 đ | 2.100.000 đ | 4.300.000 đ | 17.900.000 đ |
| 30.000.000 đ | 3.150.000 đ | 6.450.000 đ | 26.850.000 đ |
Lương 100 triệu cho thấy vì sao phải tách trần
Giả sử từ tháng 7/2026, gross và căn cứ chưa giới hạn đều là 100 triệu, làm việc tại vùng I. Phần người lao động là BHXH 50,6 triệu × 8% = 4.048.000 đồng, BHYT 50,6 triệu × 1,5% = 759.000 đồng, BHTN 100 triệu × 1% = 1 triệu. Tổng là 5.807.000 đồng, không phải 10,5 triệu.
Ở vùng IV với cùng giả định, BHTN bị giới hạn ở 74 triệu, nên bạn đóng 740.000 đồng khoản này; tổng ba khoản là 5.547.000 đồng. Ví dụ chỉ đổi vùng và giữ nguyên các điều kiện còn lại. Dùng công cụ tách từng khoản bảo hiểm để kiểm tra phần của cả công ty.
Đối chiếu phiếu lương trong bốn dòng
- Gross và từng cấu phần thu nhập trong kỳ.
- Căn cứ đóng BHXH, BHYT, BHTN và vùng áp dụng.
- Phần trách nhiệm người lao động bị khấu trừ; phần công ty ghi riêng.
- Thuế TNCN và khoản khấu trừ khác để tính tiền thực nhận.
Đối chiếu quá trình và mức đóng trên VssID với kỳ lương tương ứng. Nếu khác, giữ phiếu lương và hỏi nhân sự về thời điểm khai báo, cấu phần căn cứ hoặc điều chỉnh trước khi yêu cầu xử lý. Công cụ lương không xác nhận quyền hưởng hay giải quyết tranh chấp.
Nguồn: Luật BHXH 2024; Luật Việc làm 2025; mức lương cơ sở từ 01/07/2026. Đối chiếu nội dung ngày 08/10/2026.