Không đóng BHXH có sao không?

Hai tình huống "không đóng BHXH" khác nhau

Nhiều người nhầm lẫn giữa việc doanh nghiệp không đóng BHXH bắt buộc cho nhân viên (vi phạm pháp luật lao động) với việc một cá nhân tự do không tham gia BHXH tự nguyện (hoàn toàn hợp pháp vì đây là loại hình tự nguyện). Hai tình huống có hậu quả và cách xử lý hoàn toàn khác nhau — phần dưới đây tách riêng từng trường hợp.

Thiệt hại cho người lao động khi công ty không đóng

• Mất quyền hưởng lương hưu hằng tháng khi về già, dù đã làm việc và bị trừ lương nhiều năm
• Không được hưởng chế độ ốm đau, thai sản khi cần vì cơ quan BHXH không có dữ liệu đóng
• Không hưởng được trợ cấp thất nghiệp khi mất việc, dù công ty vẫn trừ lương hàng tháng cho khoản này
• Không có bảo hiểm y tế qua BHXH, phải tự mua BHYT hộ gia đình hoặc chịu chi phí khám chữa bệnh toàn bộ

Mức phạt doanh nghiệp trốn đóng, chậm đóng BHXH

Căn cứ Điều 39 Nghị định 12/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội:

Ví dụ: doanh nghiệp X (pháp nhân) chậm đóng BHXH với số tiền phải đóng 200 triệu đồng/tháng. Mức phạt hành chính = 24–30% × 200 triệu = 48–60 triệu đồng, cộng với việc buộc truy đóng đủ 200 triệu đồng và nộp lãi chậm đóng bằng 2 lần lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân năm liền trước — tổng chi phí thực tế doanh nghiệp phải trả thường cao gấp nhiều lần số tiền lẽ ra phải đóng đúng hạn.

Nguồn: Điều 39 Nghị định 12/2022/NĐ-CP ngày 17/01/2022 của Chính phủ.

Nếu công ty không đóng, cần làm gì?

• 1.Kiểm tra quá trình đóng thực tế qua app VssID hoặc Cổng dịch vụ công BHXH — đối chiếu với số tiền bị trừ trên bảng lương hàng tháng
• 2.Yêu cầu công ty giải trình bằng văn bản có xác nhận
• 3.Tố cáo lên cơ quan BHXH quận/huyện nơi doanh nghiệp đăng ký, kèm hợp đồng lao động và bảng lương làm bằng chứng
• 4.Khiếu nại đến Sở Lao động — Thương binh và Xã hội (nay là Sở Nội vụ) nếu cơ quan BHXH xử lý chậm
• 5.Khởi kiện ra tòa án lao động nếu các bước trên không giải quyết được quyền lợi

Không tham gia BHXH tự nguyện có sao không?

Khác với BHXH bắt buộc, việc không tham gia BHXH tự nguyện hoàn toàn không vi phạm pháp luật — đây là quyền lựa chọn của mỗi người, thường áp dụng với lao động tự do, tiểu thương, nông dân. Tuy nhiên, không tham gia đồng nghĩa mất hoàn toàn lưới an sinh khi về già: không có lương hưu hằng tháng, không có thẻ BHYT miễn phí, không có khoản trợ cấp nào khi mất khả năng lao động. Với mức đóng tối thiểu chỉ khoảng 330.000đ/tháng (có thể được Nhà nước hỗ trợ thêm), nhiều chuyên gia khuyến nghị nên tham gia sớm để tránh gánh nặng tài chính hoàn toàn phụ thuộc con cái hoặc trợ cấp xã hội khi về già.

Xem thêm: BHXH tự nguyện có nên đóng không? và Mức đóng BHXH tự nguyện mới nhất